Ditulis oleh:

Kebergantungan yang semakin meningkat terhadap telefon pintar menuntut kaedah pengenalpastian pengguna yang selamat dan tepat. Dalam dunia digital masa kini, telefon pintar merupakan peranti mudah alih eksklusif bagi seseorang individu, iaitu peranti utama yang perlu dimiliki, dibawa dan digunakan secara berterusan di mana-mana dan pada bila-bila masa. Fenomena ini boleh dirujuk sebagai fenomena AnyX. Peningkatan penggunaan dan kebergantungan terhadap telefon pintar merupakan satu kejayaan teknologi yang signifikan serta mencetuskan revolusi sosioekonomi manusia. Cara seseorang menggunakan telefon pintarnya berkait rapat dengan pelbagai aplikasi, proses dalaman peranti serta parameter yang berkaitan dengannya. 

Pada masa kini, telefon pintar berfungsi sebagai penyelesaian perbankan mudah alih, pembantu kesihatan peribadi, sistem navigasi yang boleh dipercayai, peranti hiburan multimedia, serta tingkap maya kepada pelbagai maklumat global. Corak penggunaan telefon pintar berbeza bagi setiap individu. Melalui sebuah telefon pintar yang digunakan oleh seorang pengguna, sejumlah besar data penggunaan dapat dikumpulkan daripada sensor terbina, proses dalaman dan aplikasi yang dijalankan. Data-data ini, yang dipengaruhi oleh faktor temporal dan spatial, apabila dilombong dan dianalisis sama ada secara pemboleh ubah tunggal atau multivariat, mampu mempamerkan corak tingkah laku unik seseorang individu yang menunjukkan sifat keortogonalan tertentu. Dalam kajian ini, ciri unik tersebut dirujuk secara eksplisit sebagai feromon digital. Feromon digital ini sebenarnya merupakan identiti digital unik bagi pengguna telefon pintar, di mana tiada dua pengguna yang mempunyai identiti digital yang sama.

Terdapat ratusan pemboleh ubah yang boleh diperoleh daripada aplikasi, proses dalaman serta parameter perkakasan telefon pintar. Walau bagaimanapun, pemboleh ubah-pemboleh ubah ini masih belum dikenal pasti dan dikaji secara meluas dari segi pemboleh ubah manakah yang benar-benar menzahirkan keunikan pengguna serta tahap granulariti parameter yang diperlukan. Pemahaman terhadap pemboleh ubah ini merupakan langkah awal yang kritikal dalam pembangunan model identiti digital. Penggunaan identiti digital berasaskan tingkah laku manusia menawarkan pelbagai kelebihan, khususnya dalam pengesahan identiti, privasi dan penyulitan data. Sistem pengesahan berasaskan tingkah laku pengguna membuka dimensi baharu dalam bidang pengenalpastian pengguna. Apabila digabungkan dengan kaedah pengesahan berasaskan kata laluan, sistem ini mampu menambah satu lapisan keselamatan tambahan. Bagi melaksanakan sistem pengesahan sedemikian, data telefon pintar yang dijana berdasarkan tingkah laku pengguna mestilah bersifat unik bagi membezakan antara pengguna.

Kaedah sedia ada menggunakan International Mobile Equipment Identity (IMEI) sebagai identiti digital pengguna untuk tujuan komunikasi dalam rangkaian mudah alih. Pendekatan ini tidak memerlukan penghantaran data sensitif yang melibatkan maklumat peribadi, memandangkan hanya nombor IMEI digunakan untuk pengesahan. Walaupun IMEI bersifat unik bagi setiap peranti dan boleh dianggap sebagai cap jari telefon pintar, kaedah ini mempunyai risiko keselamatan kerana nombor IMEI boleh dimanipulasi atau disembunyikan untuk mengelakkan pengesanan. Kajian lain menggunakan kehadiran pengguna di media sosial sebagai identiti digital dengan memanfaatkan API awam daripada platform seperti Instagram dan Facebook. Walaupun berkesan untuk tujuan pengesyoran berdasarkan minat dan tingkah laku pengguna, pendekatan ini terdedah kepada kelemahan keselamatan data dan identiti palsu. Selain itu, beberapa kajian mencadangkan penggunaan biometrik pengguna seperti cap jari dan pengecaman wajah bagi tujuan pengenalpastian digital. Penggunaan tandatangan digital juga telah dicadangkan untuk pengesahan pengguna telefon pintar. Walaupun tandatangan digital mampu mengesahkan ketulenan pengguna, kaedah ini menimbulkan kebimbangan keselamatan kerana infrastruktur kunci awam (Public Key Infrastructure, PKI) berpotensi membenarkan kunci peribadi dicuri oleh penggodam, seterusnya membawa kepada kecurian identiti dan kehilangan data. Teknologi pengecaman wajah turut dicadangkan sebagai alternatif, yang menggunakan ciri-ciri muka bagi mengenal pasti pengguna secara unik. Namun begitu, kaedah ini masih terdedah kepada serangan spoofing secara langsung atau tidak langsung.

Penyelidik di Pusat Pengajian Sains Komputer, Universiti Sains Malaysia (USM) telah membangunkan satu kaedah baharu yang menggabungkan proses kuantisasi (quantization) dan penggabungan (concatenation) bagi menghasilkan identiti digital unik pengguna telefon pintar. Pembangunan identiti digital berasaskan tingkah laku penggunaan telefon pintar ini membuka pendekatan baharu dalam pengesahan pengguna. Kajian ini merupakan titik permulaan bagi penyelidikan masa hadapan dalam bidang identiti digital berasaskan tingkah laku pengguna telefon pintar. Kaedah yang dibangunkan ini mampu menangkap sifat dinamik dan kompleks interaksi pengguna, serta meningkatkan ketepatan proses pengesahan identiti dengan tahap keortogonalan yang lebih tinggi bagi setiap pengguna. Dengan menukarkan data tingkah laku kepada profil digital terkuantisasi, kaedah ini menangani jurang kritikal dalam sistem pengesahan identiti sedia ada dan menetapkan piawaian baharu bagi pencirian serta pengesahan pengguna dalam persekitaran digital. Identiti digital unik pengguna telefon pintar dapat dijana berdasarkan data tingkah laku yang dikumpulkan, di mana pemboleh ubah dengan taburan data yang tinggi membolehkan penghasilan nombor binari unik dengan lebih pantas. Sasaran utama adalah untuk mengenal pasti pemboleh ubah telefon pintar yang mempunyai taburan data yang luas.

Identiti digital pengguna telefon pintar diwakili dalam bentuk nombor binari 56-bit yang dihasilkan melalui gabungan kaedah kuantisasi dan penggabungan. Identiti digital ini dikenali sebagai feromon digital pengguna telefon pintar dalam dunia digital yang saling berhubung. Feromon digital bertindak sebagai pantulan hampir autentik tingkah laku sebenar pengguna dalam alam digital. Identiti digital yang dicadangkan ini berpotensi meningkatkan penggunaan biometrik tingkah laku secara signifikan dalam pelbagai aplikasi keselamatan dan pengesahan berasaskan tingkah laku. Pembentukan identiti digital ini melibatkan penggabungan nombor binari daripada 14 pemboleh ubah yang berbeza. Analisis dilakukan dengan membahagikan pemboleh ubah tersebut kepada dua kumpulan, iaitu tujuh pemboleh ubah bertaburan tinggi dan tujuh pemboleh ubah bertaburan rendah. Pemboleh ubah bertaburan tinggi mampu mencapai keunikan digital pada tahap kuantisasi yang lebih rendah, manakala pemboleh ubah bertaburan rendah memerlukan tahap kuantisasi yang lebih tinggi untuk mencapai keunikan. Dapatan kajian menunjukkan bahawa bilangan pemboleh ubah adalah berkadar songsang dengan bilangan pengguna. Selepas penggabungan kesemua 14 pemboleh ubah, sejumlah 56 bit nombor binari dihasilkan, di mana setiap pengguna mempunyai identiti digital atau feromon digital yang unik. Saiz nombor binari bagi setiap identiti digital masih boleh dibesarkan berdasarkan jumlah pembolehubah yang digunakan. 

Pembentukan identiti digital yang dicadangkan adalah berdaya laksana untuk dilaksanakan dalam telefon pintar masa hadapan. Dalam tempoh jangka panjang, dengan pengumpulan data yang berterusan, representasi tingkah laku pengguna dalam dunia digital dapat dipertingkatkan dari segi ketepatan. Dari sudut pelaksanaan praktikal, identiti digital pengguna boleh dikira dan disimpan terus di dalam telefon pintar tanpa bergantung kepada storan awan, sekali gus meningkatkan keselamatan sistem pengesahan pengguna. Kaedah ini boleh diaplikasikan dalam pelbagai bidang seperti akses selamat kepada perbankan mudah alih, perkhidmatan diperibadikan, serta perlindungan maklumat sensitif daripada capaian tidak dibenarkan. Keupayaan untuk mencapai keunikan pengenalpastian pengguna sebanyak 100% berpotensi mengurangkan risiko kecurian identiti dan meningkatkan tahap privasi pengguna. Dari aspek pengiraan, kaedah ini tidak memerlukan kos pengkomputeran yang tinggi kerana pemboleh ubah dan parameter yang digunakan telah sedia ada serta direkodkan secara berterusan oleh sistem telefon pintar, dan hanya melibatkan analisis statistik yang ringkas.